Tiết kiệm điện: Cần chuyển từ 'nhận thức' sang 'hành động thường xuyên'

Miền Bắc vẫn đang ở trong những ngày cao điểm nắng nóng. Vào thời gian này, hóa đơn tiền điện tăng cao so với các tháng còn lại.

Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, nhìn nhận, hóa đơn tiền điện là câu chuyện mà năm nào đến mùa nóng cũng được đưa ra trao đổi. Tuy nhiên, cũng cần xem lại chính các vấn đề nội tại của các thiết bị tiêu thụ điện trong gia đình. Trong đó, trước hết là vấn đề kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị. Ngoài việc kiểm tra đường dây đấu nối từ công tơ vào hệ thống điện trong gia đình thì còn nhiều vấn đề tiềm ẩn khác.

"Ví dụ như điều hòa không khí là thiết bị sử dụng điện chiếm tỉ trọng rất lớn trong hóa đơn tiền điện. Tuy nhiên, rất nhiều hộ gia đình sử dụng điều hòa nhưng không thực hiện quy trình bảo trì, bảo dưỡng thiết bị, dẫn tới hệ thống trao đổi nhiệt của dàn lạnh, dàn nóng bị bám bụi bẩn. Khi đó, điều hòa vẫn chạy nhưng luồng không khí lưu thông qua dàn lạnh bị hạn chế, dẫn tới làm mát kém, người dùng lại tiếp tục hạ nhiệt độ xuống hoặc tăng tốc độ quạt nhưng hiệu quả không cao", ông Sơn nói.

Chuyên gia nhận định, việc kém bảo trì, bảo dưỡng, thiếu ga lạnh... ở điều hòa dẫn tới điều hòa không mát, làm tổn thất điện năng và ảnh hưởng đến tuổi thọ thiết bị. Qua khảo sát cho thấy, hầu như doanh nghiệp cũng như các hộ gia đình đều mắc lỗi tương tự dẫn đến càng chạy điều hòa thì hóa đơn tiền điện càng tăng.

Còn ông Đỗ Văn Năm, Thành viên Hội đồng thành viên, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) nhìn nhận, khó khăn hiện nay là sự đan xen của cả 3 yếu tố: Nhận thức, cơ chế và công cụ thực hiện. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất là việc chuyển từ "nhận thức" sang "hành động thường xuyên".

Thực tế cho thấy, phần lớn người dân và doanh nghiệp đều hiểu cần phải tiết kiệm điện, đặc biệt trong các đợt nắng nóng hoặc khi hệ thống điện gặp áp lực. Tuy nhiên, việc sử dụng điện tiết kiệm vẫn chưa trở thành thói quen ổn định, liên tục. Nhiều khách hàng chỉ điều chỉnh hành vi khi có cảnh báo nguồn điện thiếu công suất đỉnh, hệ thống điện bị sự cố hoặc hóa đơn tăng cao, trong khi tiềm năng tiết kiệm điện bền vững còn rất lớn.

Bên cạnh đó, cơ chế khuyến khích hiện nay chưa thực sự tạo động lực mạnh. Một số chương trình điều chỉnh phụ tải, dịch chuyển phụ tải hay sử dụng điện hiệu quả vẫn chủ yếu dựa trên tinh thần tự nguyện. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sản xuất lớn, việc thay đổi quy trình vận hành hoặc đầu tư công nghệ tiết kiệm điện thường liên quan đến chi phí, kế hoạch sản xuất và lợi ích kinh tế trước mắt, nên cần có cơ chế đủ hấp dẫn và ổn định lâu dài.

Ông Nam cho hay, đã có Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và Thủ tướng đã ban hành các Chỉ thị số 09/CT-TTg, Chỉ thị 10/CT-TTg năm 2026, tuy nhiên sự vào cuộc của các cơ quan liên quan còn chưa quyết liệt. Trong bối cảnh mùa hè phụ tải tăng rất cao, tiết kiệm điện không còn là giải pháp tình thế mà phải trở thành "nguồn điện tại chỗ" quan trọng nhất và ít tốn kém nhất. Để làm được điều đó, cần đồng thời nâng cao nhận thức, hoàn thiện cơ chế khuyến khích và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, dữ liệu số để mỗi khách hàng có thể chủ động quản lý và tối ưu việc sử dụng điện của mình.

Tiết kiệm điện nhìn từ thế giới

Về kinh nghiệm sử dụng điện hiệu quả, ông Hà Đăng Sơn cho biết ông đã được tiếp cận với thông tin về các giải pháp tối ưu hóa năng lượng của Nhật Bản. Trong đó, có hai mô hình tiêu biểu: Một tòa nhà thương mại của Nhật Bản được trao giải thưởng về sử dụng năng lượng hiệu quả nhờ công nghệ thông gió và điều hòa không khí vào năm 2022; còn Tòa thị chính Tokyo được trao giải thưởng về áp dụng công nghệ làm mát và điều hòa không khí hiệu năng cao vào năm 2025.

Các giải pháp được áp dụng bao gồm thiết kế kiến trúc tối ưu, thu hồi nhiệt trong hệ thống làm mát, lắp đặt hệ thống rèm che nắng tự động, sử dụng kính phản xạ nhiệt để giảm bức xạ nhiệt và tiết kiệm điện, áp dụng hệ thống tích trữ lạnh để vận hành hệ thống làm mát trong các giờ cao điểm.

Cuối cùng, họ kết hợp điện mặt trời mái nhà tương tự như tinh thần Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ và điều chỉnh nhiệt độ điều hòa lên 26 độ C thay vì 24 độ C như trước đây. Điều này mang lại hiệu quả tiết kiệm điện rất cao. Với những giải pháp trên, cường độ sử dụng năng lượng của các công trình này có thể giảm tới 44% so với công trình tham chiếu được thiết kế theo tiêu chuẩn hiệu quả năng lượng ASHRAE 90.1-2007.

Anh Thơ