Tiết kiệm điện từ điều chỉnh thói quen dùng điện

Những ngày qua, nắng nóng gay gắt bao trùm nhiều khu vực trên cả nước, đặc biệt tại miền Bắc, nền nhiệt liên tục duy trì ở mức cao khiến nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến, tạo sức ép rất lớn lên công tác vận hành hệ thống điện quốc gia.

Không chỉ tác động đến đời sống dân sinh, thời tiết cực đoan đang tạo áp lực chưa từng có lên hệ thống điện. Từ đầu tháng 4 đến nay, đặc biệt trong các đợt nắng nóng từ ngày 13-15/5 và 23-27/5, phụ tải điện toàn quốc liên tục xác lập các mức kỷ lục mới.

Theo thông tin từ Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), ngày 26/5, hệ thống điện quốc gia ghi nhận công suất cực đại đạt 58.103 MW vào lúc 13h40', tăng 5,7% so với mức kỷ lục của năm 2025. Sản lượng điện tiêu thụ toàn quốc cũng đạt mức cao chưa từng có với 1,212 tỷ kWh, cao hơn 9,1% so với kỷ lục năm trước.

So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện quốc gia tăng tới 15,7%, trong khi công suất cực đại tăng 15,4%. Đây là mức tăng rất lớn, phản ánh nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến trong bối cảnh nền nhiệt duy trì ở mức cao liên tục nhiều ngày.

Tại miền Bắc, khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt, hệ thống điện tiếp tục xác lập đỉnh phụ tải mới. Công suất cực đại đạt 29.716 MW vào lúc 13h20', tăng 5,4% so với kỷ lục năm 2025. Sản lượng điện tiêu thụ trong ngày đạt 629 triệu kWh, cũng là mức cao nhất từ đầu năm đến nay.

So với cùng kỳ năm trước, sản lượng điện miền Bắc tăng tới 25,4%, còn công suất cực đại tăng 26,4%. Điều này cho thấy áp lực vận hành hệ thống điện tại khu vực miền Bắc đang gia tăng rất mạnh khi nhu cầu sử dụng điều hòa và các thiết bị làm mát tăng cao trong thời tiết trên 40 độ C.

Theo số liệu vận hành, sản lượng điện tiêu thụ tại các miền Bắc/Trung/Nam lần lượt đạt 629 triệu kWh, 109 triệu kWh và 474 triệu kWh, tương ứng chiếm tỉ trọng 51,9%, 9% và 39,1% tổng sản lượng điện toàn quốc.

Tiết kiệm điện từ thói quen điều chỉnh điều hòa

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Chính phủ, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh nhận định, năm 2026 đang đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống điện khi hiện tượng El Nino quay trở lại sớm, kéo theo nắng nóng gay gắt và tình trạng hạn hán khiến nguồn nước cho thủy điện suy giảm so với các năm trước.

Ông cho biết, ngay từ đầu năm, các cơ quan điều độ hệ thống điện đã phải xây dựng phương án vận hành phù hợp với điều kiện thủy văn bất lợi và phối hợp tối ưu các nguồn điện hiện có trong hệ thống. Tuy nhiên, diễn biến thời tiết cực đoan xuất hiện sớm hơn dự báo đã tạo áp lực rất lớn lên ngành điện.

"Nếu như trước đây hệ thống thường dựa nhiều vào thủy điện để điều tiết linh hoạt khi phụ tải tăng cao thì năm nay nguồn nước lại thiếu hụt. Trong khi đó, ngay từ cuối tháng 4 và đầu tháng 5, chúng ta đã phải đối mặt với các đợt nắng nóng bất thường, dù dự báo El Nino phải đến khoảng tháng 7 mới đạt đỉnh", ông Sơn nói.

Theo ông, các đợt sóng nhiệt xuất hiện sớm đã khiến nhu cầu tiêu thụ điện tăng đột biến, liên tục phá các kỷ lục về công suất huy động và sản lượng điện tiêu thụ. Dù Bộ Công Thương cùng NSMO đã rất nỗ lực xây dựng các phương án tối ưu để bảo đảm cung ứng điện, song tại một số địa phương vẫn xuất hiện tình trạng quá tải cục bộ ở trạm biến áp do nhu cầu sử dụng điện tăng quá cao trong cùng thời điểm.

Theo chuyên gia này, nguy cơ quá tải hệ thống càng lớn hơn trong bối cảnh nhiều nguồn điện mới vẫn chưa thể đưa vào vận hành đúng tiến độ theo quy hoạch điện, trong khi nhu cầu điện tiếp tục tăng mạnh cùng quá trình phát triển kinh tế và xuất hiện thêm nhiều dạng phụ tải mới như giao thông xanh hay trung tâm dữ liệu.

Ông cho rằng để hạn chế nguy cơ sự cố diện rộng, cần có sự chia sẻ và đồng hành từ phía người dân và doanh nghiệp thông qua việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả hơn trong mùa cao điểm nắng nóng.

Một trong những giải pháp được ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh là điều chỉnh thói quen sử dụng điều hòa nhiệt độ. Theo ông, trong điều kiện nhiệt độ ngoài trời khoảng 40 độ C, mức chênh lệch nhiệt độ phù hợp giữa môi trường bên ngoài và trong phòng chỉ nên khoảng 8-10 độ C để bảo đảm sức khỏe. Vì vậy, người dân không nhất thiết phải đặt điều hòa ở mức quá thấp.

"Nếu điều hòa được cài đặt ở mức 26-28 độ C thì vẫn bảo đảm tiện nghi sử dụng, đồng thời giúp giảm đáng kể áp lực cho hệ thống điện và hạn chế hóa đơn tiền điện tăng cao trong những ngày nắng nóng", ông nói.

Đánh giá về đề xuất chuyển dịch thời gian sử dụng điện khỏi giờ cao điểm của Bộ Công Thương, ông Sơn cho rằng đây là giải pháp hợp lý về mặt kỹ thuật. Theo ông, giờ cao điểm phản ánh đúng thời điểm nhu cầu tiêu thụ điện tăng đột biến, buộc hệ thống phải huy động các nguồn điện dự phòng với chi phí cao.

Ông phân tích, trước đây khung giờ buổi trưa từng là cao điểm phụ tải, nhưng nhờ sự phát triển của điện mặt trời mái nhà, áp lực trong khoảng thời gian này đã giảm đáng kể. Hiện nay, nhu cầu điện lại tập trung nhiều hơn vào chiều tối và buổi tối - thời điểm điện mặt trời không còn phát huy hiệu quả.

"Việc điều chỉnh hành vi sử dụng điện, chuyển dịch một phần nhu cầu ra khỏi giờ cao điểm sẽ giúp giảm áp lực vận hành hệ thống cũng như hạn chế phải huy động các nguồn điện giá cao", ông nói.

Bên cạnh đó, chuyên gia Hà Đăng Sơn cho rằng cần tiếp tục khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà đi kèm hệ thống pin lưu trữ. Theo ông, nếu các hộ gia đình và doanh nghiệp chủ động đầu tư điện mặt trời kết hợp lưu trữ điện, sẽ góp phần giảm đáng kể lượng điện lấy từ lưới quốc gia trong giờ cao điểm.

Tuy nhiên, để thúc đẩy giải pháp này, chuyên gia này cho rằng Nhà nước cần có thêm cơ chế hỗ trợ như trợ giá, tín dụng ưu đãi hoặc tạo điều kiện tiếp cận vốn cho người dân và doanh nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà.

"Đây là giải pháp có thể triển khai tương đối nhanh, chi phí ngày càng hợp lý và giúp giảm tải đáng kể cho hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao", ông Sơn nhận định.

Anh Thơ