Trao truyền di sản, giữ hồn bản làng

Nhịp cầu trao truyền giữa lòng bản làng

Từ ngày 12/6 đến ngày 12/7/2026, xã Tùng Bá (Tuyên Quang) rộn rã những âm thanh trong trẻo. Hơn 40 em nhỏ đến từ Trường Tiểu học Tùng Bá A và B, phần lớn là con em đồng bào dân tộc Tày, hào hứng tham gia lớp học hát Then, đàn Tính.

Dù thời gian học ngắn ngủi trong một tháng, nhưng dưới sự hướng dẫn tận tình của các nghệ nhân dân gian, đôi tay nhỏ của các em đã bắt đầu biết gảy những giai điệu cơ bản, cất lên những làn điệu Then mộc mạc.

Cũng tại Tuyên Quang, ở vùng đất Sà Phìn, tiếng khèn Mông vang lên rộn rã ngay từ những ngày đầu hè vừa qua.

Lớp tập huấn nghệ thuật thổi và múa khèn Mông do Trung tâm Văn hóa và Điện ảnh tỉnh phối hợp cùng xã Sà Phìn tổ chức đã thu hút đông đảo thanh thiếu niên tham gia.

Dưới sự truyền dạy trực tiếp của những nghệ nhân ưu tú như Vàng Chá Thào, Sùng Nhìa Sử, từng bài khèn truyền thống, từng động tác múa uyển chuyển dần được các học viên tiếp nhận bằng tất cả sự say mê.

Nhấn mạnh về ý nghĩa của hoạt động này, ông Tải Đình Tinh, Giám đốc Trung tâm Văn hóa và Điện ảnh tỉnh Tuyên Quang chia sẻ: "Việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc có ý nghĩa rất quan trọng. Nghệ thuật thổi và múa Khèn là nét đẹp văn hóa đặc sắc, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân".

Đồng quan điểm, ông Ly Ngọc Long, Phó Chủ tịch UBND xã Sà Phìn khẳng định sự quan tâm sâu sắc của cấp ủy, chính quyền đối với công công tác gìn giữ bản sắc, đồng thời gửi gắm niềm tin vào thế hệ trẻ: "Chúng tôi mong muốn các học viên tích cực học tập, rèn luyện, qua đó lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong cộng đồng. Đó cũng chính là cụ thể hóa cho phương châm bền vững: Giữ văn hóa để phát triển du lịch, phát triển du lịch để giữ gìn bản sắc văn hóa".

"Sợi dây" di sản kết nối ngàn năm

Qua bao mùa nương rẫy, tuổi trẻ Gia Rai ở làng Plei Druân, xã la Chim (Quảng Ngãi) vẫn chọn viết tiếp câu chuyện của buôn làng bằng cách nâng niu và gánh vác di sản tiên tổ.

Người Gia Rai quan niệm mỗi chiếc chiêng đều có một vị thần cư ngụ. Tiếng cồng chiêng không dành cho mục đích cá nhân, mà là sự hợp tấu tập thể, là phương tiện truyền tải tâm tư đến đấng thần linh và biểu hiện cho tinh thần đoàn kết tuyệt đối của buôn làng.

Giữ được tiếng chiêng giữa thời buổi kinh tế thị trường chưa bao giờ là việc dễ dàng. Mặc dù vậy, chính thanh niên nơi đây lại là lực lượng tiên phong đầy nhiệt huyết.

Theo anh A Thưng, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn làng Plei Druân: "Người làng Plei Druân chúng tôi bao năm qua luôn đoàn kết, gương mẫu đi đầu. Tuy địa bàn còn nhiều khó khăn, nằm tách biệt với các thôn khác trong xã nhưng bà con nơi đây rất chăm chỉ lao động sản xuất. Giờ đây, đời sống khấm khá, nhà nào cũng có xe máy, ti vi".

Điều khiến anh A Thưng ấm lòng nhất là mỗi khi làng vào mùa lễ hội, các bạn trẻ lại hào hứng tìm về tập luyện văn nghệ.

Anh bộc bạch: "Đội cồng chiêng và múa xoang của chúng tôi đã vinh dự nhận được nhiều giải thưởng cao của thành phố và của tỉnh. Mặc dù có nhiều bạn trẻ đi học ở thành thị ít có thời gian sinh hoạt, nhưng mỗi khi làng có hội đều vui vẻ trở về tham gia đóng góp. Thôn cũng tăng cường vận động các bạn trẻ duy trì sinh hoạt hằng tuần để có đội cồng chiêng - múa xoang vững vàng. Đây là cách mà người trẻ chúng tôi giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc".

"Đòn bẩy" từ chính sách

Tình yêu di sản của những người trẻ hay tâm huyết của các nghệ nhân sẽ trọn vẹn hơn khi có được sự tiếp sức từ những chính sách thiết thực.

Ngày 1/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 269/2026/NĐ-CP quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số.

Nghị định đưa ra những quy định rất cụ thể về mức hỗ trợ kinh phí cho các chủ thể văn hóa. Theo đó, chủ thể văn hóa nòng cốt trực tiếp tham gia hoạt động thực hành, trao truyền được hỗ trợ 400.000 đồng/người/buổi; chủ thể văn hóa kế cận được hỗ trợ 300.000 đồng/người/buổi (tối đa không quá 20 buổi/chương trình).

Bên cạnh đó là cơ chế hỗ trợ kinh phí hằng tháng cho các chủ thể tham gia các đề án, dự án bảo tồn, cùng các quy định về phát triển chủ thể văn hóa tiềm năng, xây dựng không gian trải nghiệm trong cơ sở giáo dục, khu dân cư và gắn kết văn hóa với phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững…

Sự ra đời của Nghị định 269/2026/NĐ-CP ngoài việc quy định về hỗ trợ tài chính, quan trọng hơn, đó là sự ghi nhận, tôn vinh đối với những "báu vật nhân văn sống" - những người đang ngày đêm giữ lửa cho văn hóa dân tộc. Đây chính là "đòn bẩy" kịp thời, tạo thêm động lực để các nghệ nhân cống hiến và thu hút thế hệ trẻ tự tin bước tiếp trên con đường gìn giữ nguồn cội.

Sơn Hào