Vĩnh Long: Thúc đẩy chuỗi giá trị mới từ phụ phẩm nông nghiệp

Sáng 10/11, tại Vĩnh Long, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh phối hợp Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức hội thảo về nâng cao trình độ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo khu vực miền Nam. 

Tham luận của Công ty TNHH Chế biến Dừa Lương Quới cho biết, với diện tích khoảng 119.270 ha dừa, sản lượng năm 2025 ước đạt 1,316 triệu tấn, tương đương 1,097 tỷ quả cùng 183 doanh nghiệp chế biến sản phẩm từ dừa trên địa bàn tỉnh, việc tận dụng phụ phẩm chế biến là yêu cầu lớn, nhất là đối với vỏ dừa. Công ty đề xuất nghiên cứu dùng một phần vỏ dừa làm nhiên liệu sinh khối cho lò hơi công nghiệp, cung cấp hơi nước phục vụ gia nhiệt, thanh trùng, cô đặc và sấy trong nhà máy. Doanh nghiệp đang cải tạo hệ thống lò hơi công suất khoảng 20 tấn hơi/giờ, tạo điều kiện thử nghiệm trong thực tế. Tuy nhiên, mục tiêu không phải đưa toàn bộ vỏ dừa vào lò đốt mà lựa chọn phương án sử dụng có hiệu quả tổng thể cao nhất; những phần có khả năng tạo sản phẩm giá trị cao hơn vẫn cần được khai thác phù hợp.

Bài toàn xử lý phụ phẩm cũng đặt ra với ngành sầu riêng. Tham luận của PGS.TS. Vũ Đức Lợi, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam-Hàn Quốc (VKIST) cho biết, phần vỏ và hạt chiếm khoảng 60–70% khối lượng quả sầu riêng. VKIST giới thiệu hướng phát triển than hoạt tính từ vỏ sầu riêng phục vụ xử lý nước, không khí. Một giải pháp khác là dùng vi sinh vật phân hủy vỏ trong 2–4 tuần để tạo phân bón hữu cơ; công nghệ nhiệt phân được đề xuất tạo than sinh học (biochar) với khả năng giữ nước, dinh dưỡng, hỗ trợ cải tạo đất.

Hướng nghiên cứu này mở ra một chu trình đáng chú ý: Vỏ sầu riêng từ nhà máy được xử lý thành phân bón hoặc than sinh học, sau đó có thể quay lại phục vụ đất trồng. VKIST còn đề xuất kiểm tra không phá hủy để phân loại trái, phát hiện hư hỏng bên trong.

Công ty TNHH Sản xuất – Thương mại Phước Thành IV đề xuất ưu tiên nghiên cứu bột khoai lang tím làm nguyên liệu thực phẩm, thay vì chỉ phụ thuộc đầu ra khoai tươi. Theo phương án được giới thiệu, mẫu nguyên liệu, độ mịn, màu sắc và giá bán cần được thống nhất với khách hàng trước khi lựa chọn công nghệ, thử nghiệm và đầu tư. 

Ở lĩnh vực số hóa, TS. Nguyễn Thanh Mỹ, đại diện RYNAN Technologies Vietnam, giới thiệu giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng mã QR kết hợp công nghệ nhận dạng qua tần số vô tuyến (RFID), cùng thiết bị in công nghiệp và robot. Theo đó, trong năm 2025 có hơn 20 triệu bao phân bón loại 50 kg sản xuất tại Việt Nam được gắn tem RFID và mã QR để truy xuất nguồn gốc. Đây là ví dụ về ứng dụng thực tế, khác với các giải pháp mới ở bước đề xuất nghiên cứu.

TS. Hoàng Thịnh Nhân, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, nêu quan điểm: Thương mại hóa không phải khâu cuối của nghiên cứu, mà là quá trình 4 nhà cùng thiết kế ngay từ đầu. Theo hướng này, chính quyền, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần cùng xác định bài toán, trách nhiệm, thử nghiệm và khả năng tiêu thụ ngay từ đầu, thay vì chỉ tìm nơi ứng dụng sau khi đã hoàn thành đề tài.

Hội thảo là một hoạt động nhằm kết nối nhu cầu doanh nghiệp với các cơ sở nghiên cứu và nguồn lực hỗ trợ trong khuôn khổ chương trình phối hợp giai đoạn 2026–2030 ký kết giữa Bộ Khoa học và Công nghệ và UBND tỉnh Vĩnh Long ngày 1/11, với định hướng thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo gắn với các chuỗi giá trị ngành hàng chủ lực./.

Lê Sơn