Những thông điệp mới của Mỹ, Israel và Iran về chiến sự tại Trung Đông

Ngày 16/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran khó có thể kết thúc ngay trong tuần này, song vẫn tái khẳng định quan điểm rằng cuộc chiến sẽ sớm chấm dứt.

Trả lời phỏng vấn của báo giới tại Nhà Trắng về khả năng chiến sự kết thúc trong tuần này, ông Trump nêu rõ: "Tôi không nghĩ vậy, nhưng sẽ sớm thôi". Ông Trump cũng cho biết Washington sẽ "sớm" công bố danh sách các quốc gia đồng ý tham gia liên minh, do Nhà Trắng đề xuất, nhằm hộ tống tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin, nhiều đồng minh của Mỹ tỏ ra dè dặt hoặc chưa cam kết tham gia sáng kiến này. Tổng thống Trump cũng nhiều lần chỉ trích các đồng minh châu Âu vì chưa hưởng ứng lời kêu gọi của Washington.

Mỹ và Iran tái lập kênh liên lạc trực tiếp

Cùng ngày, trang mạng Axios dẫn lời một quan chức Mỹ và một nguồn thạo tin tiết lộ kênh liên lạc trực tiếp giữa giới chức Washington và Tehran đã được kích hoạt lại trong những ngày gần đây.

Cuộc liên lạc giữa Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi là sự kiện tiếp xúc trực tiếp đầu tiên được biết đến giữa hai nước kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công quy mô lớn vào nước Cộng hòa Hồi giáo hôm 28/2.

Tuy nhiên, hiện có những thông tin trái chiều về việc bên nào chủ động liên hệ trước. Trang mạng Axios dẫn lời quan chức Mỹ cho biết Ngoại trưởng Araghchi là người đã cố gắng kết nối, nhưng phía Mỹ đã "không thảo luận" với Iran.

Trong khi đó, trang Drop Site News cùng ngày đưa tin Đặc phái viên Witkoff đã gửi thông điệp tới Ngoại trưởng Araghchi. Trang này dẫn lời các quan chức Iran khẳng định người đứng đầu ngành ngoại giao Iran "đang phớt lờ" những tin nhắn của đặc phái viên Mỹ.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Tehran muốn tiến tới thỏa thuận với Washington, song Nhà Trắng không chắc chắn ai là người đang đưa ra các quyết định tại Iran. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 15/3 khẳng định Tehran hoan nghênh mọi sáng kiến khu vực dẫn đến chấm dứt xung đột ở Trung Đông theo hướng đảm bảo công bằng cho Tehran.

Israel muốn kéo dài chiến dịch quân sự

Ngày 15/3, người phát ngôn của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Chuẩn tướng Effie Defrin, cho biết quân đội Israel có kế hoạch hoạt động tại Iran thêm ít nhất 3 tuần nữa, với hàng nghìn mục tiêu sẽ bị tấn công.

Phát biểu trên truyền hình, ông Effie Defrin tuyên bố: "Chúng tôi có hàng nghìn mục tiêu phía trước. Chúng tôi đã sẵn sàng, phối hợp với các đồng minh Mỹ, với các kế hoạch ít nhất cho đến kỳ nghỉ lễ Vượt qua của người Do Thái diễn ra sau khoảng 3 tuần nữa. Chúng tôi còn có những kế hoạch chi tiết hơn nữa cho 3 tuần sau đó".

Trong khi đó, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đánh giá xung đột giữa Mỹ và Iran sẽ kết thúc trong vòng "vài tuần tới", khi nguồn cung dầu mỏ phục hồi và giá năng lượng giảm xuống.

Iran tuyên bố không khuất phục mọi hành động quân sự đơn phương

Ngày 16/3, Iran tuyên bố nước này sẽ không khuất phục các hành động quân sự mà Tehran cho là “xâm phạm phi pháp”, đồng thời bày tỏ lo ngại nguy cơ đối với người dân trong bối cảnh xung đột với Mỹ và Israel tiếp tục diễn biến phức tạp.

Phát biểu tại phiên họp của Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc (LHQ) ở Geneva (Thụy Sĩ), Đại sứ Iran tại LHQ Ali Bahreini cho rằng vấn đề nhân quyền cấp bách và căn bản nhất liên quan đến Iran hiện nay là mối đe dọa cận kề đối với sinh mạng của 90 triệu người dân nước này, khi họ đang phải đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng do các hành động quân sự gây ra. Ông cũng cảnh báo nếu cộng đồng quốc tế thờ ơ trước những động thái này, Iran có thể không phải là quốc gia cuối cùng phải đối mặt với tình huống như vậy.

Bên cạnh đó, Đại sứ Ali Bahreini cũng kêu gọi cơ quan nhân quyền hàng đầu của LHQ xem xét các vấn đề khác, trong đó có những lo ngại liên quan đến di sản văn hóa của Iran mà ông cho rằng đang bị tấn công, cũng như việc nhiều trẻ em thiệt mạng do trường học bị không kích. Ông cho biết kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu vào ngày 28/2, Iran ghi nhận hơn 1.300 người thiệt mạng và trên 7.000 người bị thương.

Đại Giáo chủ Iran yêu cầu bồi thường

Về phía Iran, đêm 15/3 (giờ địa phương), Lãnh tụ tối cao IranMojtaba Khamenei một lần nữa khẳng định nước này yêu cầu "đối phương" bồi thường.

Trong một thông điệp đăng tải trên tài khoản Telegram chính thức, ông Khamenei tuyên bố Iran sẽ buộc đối phương phải bồi thường, và nếu bị từ chối, Tehran sẽ tịch thu số tài sản tương ứng với mức thiệt hại mà nước này xác định. Ông cũng nhấn mạnh trong trường hợp điều đó không khả thi, Iran "sẽ tiêu hủy một lượng tài sản tương đương" của đối phương.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc các cuộc không kích nhằm vào kho nhiên liệu tại Tehran "vi phạm luật quốc tế và cấu thành tội hủy hoại môi trường". Trên mạng xã hội X, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết rằng: "Người dân phải đối mặt với những tổn hại lâu dài đến sức khỏe và tinh thần. Ô nhiễm đất và nước ngầm có nguy cơ gây ra những tác động kéo dài nhiều thế hệ".

Ngày 16/3, Thư ký Hội đồng an ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani đã kêu gọi các quốc gia Hồi giáo xem xét lại lập trường đối với Iran trong bối cảnh Tehran đang đối đầu với Mỹ và Israel.

Quan chức Iran đồng thời bày tỏ không hài lòng về sự ủng hộ hạn chế từ các quốc gia Hồi giáo trong cuộc khủng hoảng.

Bức thư được đưa ra trong bối cảnh nhiều quốc gia Hồi giáo như Saudi Arabia, UAE, Qatar và Bahrain đã lên án các cuộc tấn công của Iran vào lãnh thổ của họ kể từ khi xung đột bùng phát hơn hai tuần trước.

Iran nhiều lần khẳng định sẽ tiếp tục tấn công những mục tiêu mà Tehran cho là liên quan tới các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế, thúc đẩy giải pháp ngoại giao

Nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã tiếp tục kêu gọi kiềm chế và thúc đẩy các giải pháp ngoại giao nhằm ngăn xung đột tại Trung Đông leo thang, trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran đang lan rộng và gây lo ngại về an ninh khu vực cũng như kinh tế toàn cầu.

Ngày 16/3, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed al-Ansari cho biết các cuộc đối thoại ngoại giao với Iran chỉ có thể diễn ra nếu Tehran chấm dứt các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh. Ông nhấn mạnh trong khi các nước vẫn đang bị tấn công, ưu tiên hiện nay là bảo vệ an ninh quốc gia, đồng thời kêu gọi Iran lập tức dừng các hành động quân sự.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty và người đồng cấp Oman Sayyid Badr bin Hamad Al Busaidi đã thảo luận về tình hình leo thang trong khu vực, nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường phối hợp nhằm kiềm chế căng thẳng. Hai bên khẳng định tầm quan trọng của các giải pháp ngoại giao để ngăn xung đột lan rộng. Chuyến thăm Oman của Ngoại trưởng Abdelatty nằm trong khuôn khổ chuyến công du khu vực nhằm thúc đẩy giảm leo thang, sau các điểm dừng tại Qatar và Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE).

Cùng ngày, Ngoại trưởng Jordan Ayman Safadi và Ngoại trưởng Saudi Arabia Faisal bin Farhan đã điện đàm về tình hình leo thang nguy hiểm tại khu vực và những tác động đối với an ninh khu vực cũng như toàn cầu. Hai bên nhấn mạnh cần đẩy mạnh các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng, đồng thời lên án các cuộc tấn công của Iran vào lãnh thổ Jordan và các nước Arab vùng Vịnh.

Tại Moskva, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nhận định chưa có dấu hiệu cải thiện trong cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran. Ông kêu gọi các bên chấm dứt hành động thù địch và nhanh chóng nối lại đàm phán, đồng thời nhấn mạnh cần tránh các cuộc tấn công gây thiệt hại cơ sở hạ tầng dân sự và thương vong cho người dân tại Iran cũng như các nước Arập - vùng Vịnh. Nga cũng bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ thúc đẩy một tiến trình hòa giải nếu các bên yêu cầu.

Trước đó, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim cho biết đã tiến hành các cuộc điện đàm với nhiều nhà lãnh đạo các nước Tây Á, trong đó có Oman, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Kuwait, UAE và Jordan, nhằm thúc đẩy đoàn kết giữa các quốc gia Hồi giáo và ngăn chặn nguy cơ xung đột lan rộng trong khu vực. Ông cũng cho biết Malaysia nhận được bảo đảm từ phía Iran rằng cuộc khủng hoảng hiện nay sẽ không dẫn tới chiến tranh giữa các quốc gia Hồi giáo.

Cùng ngày, Trung Quốc kêu gọi tất cả các bên ngay lập tức chấm dứt các hoạt động quân sự và tránh làm gia tăng căng thẳng. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm (Lin Jian) cảnh báo tình hình căng thẳng tại eo biển Hormuz và các vùng biển lân cận đang làm gián đoạn các tuyến vận tải hàng hóa và năng lượng quốc tế, đồng thời gây tác động tiêu cực đến hòa bình, ổn định khu vực cũng như kinh tế toàn cầu. Trung Quốc cho biết đang duy trì liên lạc với các bên liên quan để thúc đẩy hạ nhiệt tình hình.

EU chưa mở rộng hoạt động hải quân bảo vệ eo biển Hormuz

Các ngoại trưởng Liên minh châu Âu (EU) đã thảo luận phương án bảo đảm an ninh cho eo biển Hormuz nhưng quyết định chưa mở rộng hoạt động hải quân tại khu vực.

Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi các đồng minh châu Âu hỗ trợ Mỹ bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược khi Iran gần như đóng cửa eo biển.

Phát biểu sau cuộc họp tại Brussels, đại diện cấp cao EU Kaja Kallas cho biết châu Âu không muốn bị cuốn vào một cuộc chiến kéo dài.

Theo bà Kallas, lực lượng hải quân của EU tại Biển Đỏ trong khuôn khổ Chiến dịch Aspides hiện đã đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm tự do hàng hải.

Cùng ngày, các bộ trưởng năng lượng EU cũng họp tại Brussels để bàn về tác động của xung đột Trung Đông đối với thị trường năng lượng. Ủy viên Năng lượng và Nhà ở Dan Jorgensen cho biết ưu tiên hàng đầu của EU là giảm chi phí năng lượng cho người dân khi giá năng lượng tăng mạnh do chiến sự.

An Bình