Bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng và phù hợp chuẩn mực quốc tế

Tại tổ số 11 (gồm đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng và tỉnh Quảng Ngãi), đại biểu Trần Lan Phương (TP. Hải Phòng) tán thành sự cần thiết ban hành Luật nhằm xử lý một số vướng mắc trong hoạt động tiền tệ và ngân hàng, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức mới của Ngân hàng Nhà nước đồng thời hoàn thiện khung khổ pháp lý về phòng, chống rửa tiền theo các chuẩn mực quốc tế. Mặc dù phạm vi sửa đổi lần này không lớn nhưng nội dung tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp và an toàn hệ thống ngân hàng.

Đại biểu Trần Lan Phương góp ý cụ thể về nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam được quy định tại Điều 31a, thống nhất với mục tiêu hạn chế tình trạng ngoại tệ hóa, củng cố vị thế của đồng Việt Nam và nâng cao hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần xác định rõ, phân biệt giữa sử dụng ngoại hối làm phương tiện thanh toán với việc hiển thị giá quy đổi hoặc sử dụng ngoại tệ làm căn cứ tham chiếu trong một số giao dịch có yếu tố nước ngoài.

Theo đại biểu Trần Phương Lan, thực tế hiện nay, việc ghi hoặc là tham chiếu một mức giá bằng ngoại tệ chưa hẳn đồng nghĩa với việc các bên thanh toán bằng ngoại tệ. Và nếu quy định không rõ thì có thể dẫn đến cách hiểu là hợp đồng có điều khoản ghi giá hoặc là tham chiếu ngoại tệ là vi phạm pháp luật, kể cả khi nghĩa vụ thanh toán cuối cùng vẫn thực hiện bằng đồng Việt Nam. Điều này có thể gây vướng mắc cho các hoạt động xuất nhập khẩu, hàng không, logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới và các giao dịch tại các trung tâm tài chính quốc tế.

Do đó, đại biểu đề nghị luật làm rõ nguyên tắc phân biệt giữa thanh toán bằng ngoại hối với báo giá hiển thị giá quy đổi hoặc tham chiếu ngoại tệ. Đồng thời xác định rõ nội hàm của cụm từ "các hình thức tương tự khác", tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau. Theo quy định thì chỉ khi ngoại hối được dùng thực tế để chuyển giao giá trị và hoàn thành nghĩa vụ trả tiền thì mới được coi là thanh toán bằng ngoại hối.

Đại biểu Trần Lan Phương cũng góp ý kiến về chủ sở hữu hưởng lợi, nhận biết khách hàng và bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ tài chính.

Đại biểu nhất trí rằng, việc nội luật hóa các khuyến nghị của FATF (Lực lượng đặc nhiệm tài chính) là cần thiết để nâng cao hiệu quả phòng chống rửa tiền, bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và uy tín quốc gia; tán thành việc sửa đổi khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi theo hướng xác định cá nhân cuối cùng thực sự sở hữu, kiểm soát, chi phối hoặc hưởng lợi từ giao dịch. Tuy nhiên, tiêu chí xác định phải rõ, khả thi, thống nhất với pháp luật về doanh nghiệp, bao quát cả sở hữu trực tiếp, gián tiếp và quyền kiểm soát phương thức khác, không chỉ dựa vào một tỷ lệ sở hữu…

Bên cạnh đó, từ thực tiễn triển khai các chương trình tài chính vi mô, đại biểu đề nghị làm rõ nghĩa vụ phòng chống rửa tiền đối với các chương trình, dự án tài chính vi mô hoạt động theo giấy chứng nhận đăng ký. Nếu thuộc đối tượng phải thực hiện nghĩa vụ, cần xác định cụ thể chủ thể trách nhiệm, phạm vi nghĩa vụ, cơ quan tiếp nhận báo cáo và phương thức thực hiện. Ngoài ra, cần áp dụng dựa trên mức độ rủi ro, phù hợp với quy mô, sản phẩm và phương thức hoạt động, tránh áp dụng một cách máy móc quy trình của ngân hàng thương mại đối với các khoản vay nhỏ phục vụ các đối tượng yếu thế và những người dân sống ở vùng nông thôn, miền núi và vùng khó khăn.

Thảo luận ở Tổ 9, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (TP Cần Thơ) cơ bản tán thành với nội dung Tờ trình của Chính phủ về sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Góp ý vào nội dung cụ thể, liên quan đến quy định hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, theo đại biểu, tại Khoản 3 nên bổ sung Điều 31a vào trước Điều 31 quy định "Trên lãnh thổ Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng, thỏa thuận và các hình thức tương tự khác không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ các trường hợp được phép theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước".

Với quy định này, trừ các trường hợp được phép theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cần cân nhắc thêm đối với hoạt động thương mại quốc tế hoặc các khu phi thuế quan để tránh tắc nghẽn dòng lưu thông vốn ngoại tệ và các hoạt động logistics quốc tế.

Bên cạnh đó, tại Khoản 4, sửa đổi, bổ sung Điều 35, có quy định "Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm cung cấp thông tin cho Ngân hàng Nhà nước để xây dựng Bảng cân đối tiền tệ, lập cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam, lập trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam và đánh giá, dự báo xu hướng phát triển của thị trường tiền tệ nhằm phục vụ việc xây dựng và điều hành chính sách tiền tệ quốc gia, công tác quản lý ngoại hối".

Đại biểu cho rằng, việc yêu cầu cá nhân, tổ chức cung cấp dữ liệu dễ dẫn đến rủi ro lộ lọt bí mật tài chính của cá nhân, doanh nghiệp, hoặc cá nhân, tổ chức cung cấp dữ liệu. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm bảo mật thông tin của Ngân hàng nhà nước và giới hạn đối tượng cá nhân phải báo cáo cho Ngân hàng nhà nước nhằm đảm bảo quyền lợi của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp.

Liên quan đến việc bổ sung khoản 5 vào Điều 10, khoản 4 Điều 2 của dự thảo Luật, đại biểu Cà Thị Thắm (tỉnh Lai Châu) đề nghị bổ sung quy định cụ thể về việc xử lý thông tin khách hàng khi có sự sai lệch hoặc không thống nhất giữa các nguồn dữ liệu.

Cụ thể, trong trường hợp thông tin khai thác không đầy đủ, hết hiệu lực, có mâu thuẫn hoặc có dấu hiệu không chính xác, đối tượng báo cáo cần có quyền và trách nhiệm yêu cầu khách hàng xác nhận bổ sung, đồng thời quy định rõ việc lưu lại nguồn dữ liệu thời điểm khai thác, nội dung sai lệch và kết quả xác minh.

"Dự thảo hiện mới quy định việc đối tượng báo cáo có thể kết nối, khai thác dữ liệu nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về cách xử lý khi dữ liệu giữa các cơ sở không thống nhất, dữ liệu bị thiếu ở các trường hợp bắt buộc hoặc thông tin khách hàng đang sử dụng trên thực tế khác với thông tin dữ liệu cơ sở. Việc bổ sung quy định này sẽ góp phần bảo đảm tính chặt chẽ và tính xác thực của thông tin khách hàng", đại biểu Cà Thị Thắm nêu.

Về trách nhiệm của bộ, ngành đối với Điều 48a đến Điều 59 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về việc xây dựng, vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung có khả năng kết nối và chia sẻ thông tin tức thời. Theo đó, cần có cơ chế kết nối trực tiếp, chia sẻ thông tin về phòng chống rửa tiền giữa các bộ chuyên ngành và Ngân hàng Nhà nước.

Theo đại biểu, hành vi rửa tiền hiện nay mang tính chất xuyên lĩnh vực rất rõ nét, thường luân chuyển tiền giữa chứng khoán, bất động sản và ngân hàng, nếu không có cơ chế chia sẻ dữ liệu trực tiếp thì việc phát hiện các giao dịch đáng ngờ sẽ bị chậm trễ.

Bên cạnh đó, việc hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung sẽ giúp nâng cao hiệu quả truy vết dòng tiền, hỗ trợ công tác điều tra tài chính nhanh chóng hơn.

Ngoài ra, quy định này hoàn toàn đáp ứng các khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền và tăng cường hợp tác liên ngành.

Liên Liên