'Cần cho phép chủ động nâng mức hỗ trợ, tạo sự linh hoạt khi triển khai chính sách về dân số'

Phụ nữ thuộc 3 nhóm đề xuất được hưởng đồng thời 3 chính sách dân số

Tại cuộc họp góp ý Dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số do Bộ Y tế tổ chức ngày 17/3, liên quan đến chính sách về dân số với đề xuất hỗ trợ 2 triệu đồng/người/lần sinh đối với 3 nhóm đối tượng được quy định trong Dự thảo, có chuyên gia đặt vấn đề: một phụ nữ người dân tộc Si La, sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và đang sinh sống ở Hà Nội - địa phương có mức sinh thấp hơn mức sinh thay thế, tức là phụ nữ này thuộc cả 3 nhóm đối tượng được hưởng mức hỗ trợ khi sinh con thứ 2.

Vậy mức đề xuất hỗ trợ tài chính với những trường hợp như này sẽ thế nào và việc này có ảnh hưởng đến nguồn chi không?

Bà Nguyễn Thị Thu, Phó trưởng phòng Quy mô Dân số và kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số cho biết, tại Khoản 3, Điều 4 của Dự thảo có quy định liên quan đến mức hưởng đồng thời như trường hợp trên. Tức là trường hợp người dân tộc thiểu số, sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và đang sinh sống ở địa phương có mức sinh thấp hơn mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ).

Theo bà Nguyễn Thị Thu, trong báo cáo đánh giá tác động trình Chính phủ, cơ quan soạn thảo đã có số liệu chi tiết về các đối tượng này.

Hiện nay, trung bình 1 năm, phụ nữ dân tộc rất ít người có khoảng 550 người trong độ tuổi sinh con. Trong đó, những phụ nữ này vừa là người dân tộc rất ít người, vừa ở nơi có mức sinh thấp, vừa sinh đủ 2 con trước 35 tuổi chỉ chiếm khoảng 30%, tức là khoảng 165 trường hợp.

Như vậy, khi những người này được hưởng đồng thời 3 mức hỗ trợ, kinh phí chi không nhiều. Mặt khác, đây cũng là đối tượng được bảo trợ, được khuyến khích sinh để bảo vệ và phát triển dân số. Do đó, ban soạn thảo đang đề xuất những đối tượng này được hưởng đồng thời 3 mức hỗ trợ nếu thuộc cả 3 nhóm được hỗ trợ theo đề xuất của Dự thảo.

Đối với những phụ nữ ở các tỉnh, thành có mức sinh thấp, Ban soạn thảo cũng đã ước tính khoảng 575.000 người trong nhóm đối tượng được đề xuất hỗ trợ. Nếu tính số phụ nữ được hưởng đồng thời 2 chính sách này thì cũng chỉ có khoảng 172.500 trường hợp.

"Chúng tôi đã tính toán trong các báo cáo đánh giá tác động và có số liệu ước tính để dự kiến mức chi và khả năng cân đối ngân sách. Việc này cũng đã được Bộ Tài chính có ý kiến trong các đợt trình Dự thảo trước đó", bà Nguyễn Thị Thu nhấn mạnh.

Khuyến khích địa phương chủ động nâng hỗ trợ, linh hoạt triển khai chính sách về dân số

Với trường hợp phụ nữ nhận con nuôi và mang thai hộ, bà Nguyễn Thị Thu cho biết, theo Nghị quyết 72-NQ/TW năm 2025 cũng như trong quá trình đánh giá báo cáo tác động khi ban hành Luật Dân số, các trường hợp mang thai hộ và nhận con nuôi sẽ thực hiện hỗ trợ theo Luật Bảo hiểm xã hội, chứ không quy định tại Luật Dân số.

Theo Dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số có đề xuất 3 nhóm đối tượng được hưởng chính sách về dân số hỗ trợ 2 triệu đồng/người/lần sinh. Đó là phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ cư trú tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế (nơi cư trú được xác định theo Luật cư trú về thường trú và tạm trú); phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi (gồm: sinh lần 1 mà sinh đôi trở lên hoặc sinh lần thứ 2 trở lên, bao gồm cả sinh đôi, sinh ba).

Cũng tại cuộc họp, PGS.TS. Lưu Bích Ngọc, Chánh Văn phòng Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã gợi mở những lưu ý đến yếu tố bình đẳng giới trong sinh con. Chính sách về dân số không chỉ dừng ở việc khuyến khích sinh đủ 2 con mà cần góp phần thay đổi nhận thức xã hội, xóa bỏ tư tưởng trọng nam, bảo đảm quyền và cơ hội bình đẳng cho phụ nữ và trẻ em gái.

Về cơ chế tài chính, PGS.TS Lưu Bích Ngọc cho biết, chính sách về dân số liên quan đến hỗ trợ người sinh con là một hình thức thức khuyến khích. Vì vậy, bà đề nghị cần mở rộng cách tiếp cận, không chỉ dừng ở việc hỗ trợ, chi trả trực tiếp cho cá nhân.

Thay vào đó, có thể nghiên cứu phương thức chi trả thông qua các cơ sở cung cấp dịch vụ, đặc biệt trong các hoạt động tầm soát trước sinh và sơ sinh. Cách làm này vừa giảm áp lực thủ tục hành chính, vừa bảo đảm kiểm soát chất lượng dịch vụ.

Ngoài ra, đối với những địa phương có điều kiện ngân sách tốt, cần cho phép chủ động nâng mức hỗ trợ, tạo sự linh hoạt trong triển khai chính sách về dân số. Việc phân cấp, trao quyền đi kèm với cơ chế giám sát sẽ giúp chính sách về dân số phù hợp hơn với thực tiễn từng vùng.

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tính cụ thể của Nghị định. Thứ trưởng cũng lưu ý, cần tránh tình trạng quy định quá chung chung, khó triển khai hoặc quá chi tiết, không phù hợp với thực tiễn. Việc xây dựng Nghị định phải bảo đảm vừa có tính định hướng, vừa đủ cụ thể để địa phương linh hoạt thực hiện.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh, Ban soạn thảo cần rà soát toàn bộ Dự thảo để bảo đảm không trùng lặp với các quy định đã có trong Luật, đồng thời bổ sung những nội dung còn thiếu theo yêu cầu của Luật.

Theo kế hoạch, Dự thảo Nghị định này sẽ tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở ý kiến góp ý của các bộ, ngành, tổ chức và cá nhân. Cơ quan soạn thảo cũng đã gửi văn bản xin ý kiến các đơn vị theo quy định.

Luật Dân số hiệu lực thi hành từ 1/7/2026. Bộ Y tế dự kiến trình Chính phủ ban hành trước Dự thảo Nghị định này ngày 30/4/2026.

Hiền Minh