Cơ chế mua bán điện trực tiếp: Mở lối cho doanh nghiệp dùng điện 'xanh'

Nội dung này được các chuyên gia thảo luận tại Diễn đàn "Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp" do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 21/4.

Tại Diễn đàn, đại diện Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho hay khả năng tiếp cận điện xanh đang dần trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì đơn hàng, tham gia chuỗi cung ứng và thu hút đầu tư.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng sâu rộng, trong đó yêu cầu về sử dụng năng lượng sạch, giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh đang trở thành yếu tố mang tính quyết định đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tiễn cho thấy, nhiều thị trường xuất khẩu lớn đã và đang áp dụng các tiêu chuẩn khắt khe liên quan đến giảm phát thải và sử dụng điện xanh, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hình thành các cơ chế phù hợp, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tiếp cận nguồn điện sạch với chi phí hợp lý và có khả năng dự báo.

Trong bối cảnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) là một trong những công cụ quan trọng.

Theo đại diện Cục Điện lực, cơ chế DPPA không chỉ là một công cụ kỹ thuật của ngành điện, mà là một cấu phần quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Hiện tại đã có một trường hợp tham gia mua bán điện trực tiếp, đang trong quá trình hoàn thiện hợp đồng.

Để cơ chế này phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp, trên cơ sở chia sẻ thông tin, minh bạch và tuân thủ các nguyên tắc thị trường.

Hoàn thiện cơ chế để mở đường cho điện xanh

TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) cho biết, từ thực tiễn tại các khu công nghiệp (KCN), quá trình xanh hóa hiện nay vẫn chưa được tiếp cận như một bài toán hệ thống. "Đây không chỉ là câu chuyện điện mặt trời, mà là sự đồng bộ giữa chính sách công nghiệp, năng lượng và hạ tầng," ông Tuấn nói. 

Trong bối cảnh đó, DPPA với nền tảng từ Nghị định 80/2024/NĐ-CP và 57/2025/NĐ-CP được đánh giá là bước tiến quan trọng, nhưng vẫn còn những điểm nghẽn cần tiếp tục hoàn thiện.

Ông Tuấn dẫn thực tế tại các KCN như Amata, Long Đức hay mô hình KCN sinh thái DEEP-C, nơi doanh nghiệp đã chủ động đầu tư năng lượng tái tạo, cho thấy nhu cầu rất lớn về điện xanh. Dù vậy, khuôn khổ pháp lý đối với mô hình "sau công tơ" vẫn còn hạn chế. Điện tự sản tự tiêu chưa thể chia sẻ trực tiếp giữa các doanh nghiệp trong cùng KCN.

Từ đó, ông đề xuất cần sớm hoàn thiện hướng dẫn triển khai DPPA nội khu qua đường dây riêng, cho phép hình thành các hệ thống microgrid, trong đó chủ đầu tư KCN đóng vai trò điều phối.

Bên cạnh đó, ông Tuấn kiến nghị ứng dụng các nền tảng công nghệ như blockchain và hợp đồng thông minh để mã hóa dữ liệu đo đếm, hỗ trợ đối soát chứng chỉ năng lượng (RECs) và thanh toán, nhằm đảm bảo minh bạch trong vận hành.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, khi triển khai DPPA kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), hai rào cản lớn nhất là tính khả thi tài chính và rủi ro hạ tầng.

Việc đầu tư BESS quy mô lớn đòi hỏi nguồn vốn đáng kể, trong khi cơ chế tài chính xanh chưa được khai thông đầy đủ. Ông đề xuất cần tạo điều kiện để KCN tiếp cận các nguồn vốn này, đồng thời sớm ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến môi trường, bao gồm xử lý pin và thiết bị sau vòng đời.

Một vấn đề quan trọng khác là cách tính chi phí dịch vụ hệ thống điện trong cơ chế DPPA. Theo phân tích ông Tuấn dẫn lại, nếu tiếp tục tính theo cơ chế một thành phần (theo sản lượng), mức phí có thể lên tới khoảng 820 đồng/kWh. Trong khi đó, nếu áp dụng cơ chế giá điện hai thành phần và tách bạch chi phí cố định và biến đổi, mức phí có thể giảm xuống khoảng 500 đồng/kWh. Sự chênh lệch này có ý nghĩa lớn về mặt tài chính, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp.

Ông Tuấn cho rằng, hoàn thiện cơ chế DPPA và thúc đẩy BESS không chỉ nhằm cung cấp điện sạch mà còn góp phần chuyển đổi KCN theo hướng vận hành hiệu quả hơn về năng lượng.

Việc xử lý đồng bộ các yếu tố kỹ thuật, tài chính và pháp lý sẽ quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu xanh hóa, cũng như nâng cao sức cạnh tranh của KCN trong thu hút đầu tư.

Anh Thơ