Hoàn thiện cơ chế để phát huy thế mạnh của y học cổ truyền

Tại hội thảo "Nâng cao chất lượng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y, dược cổ truyền" do Bộ Y tế tổ chức ngày 29/5, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, mạng lưới khám bệnh, chữa bệnh y học cổ truyền ở nước ta trong thời gian qua đã từng bước được củng cố; chất lượng chuyên môn, năng lực điều trị và khả năng kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại ngày càng được nâng cao.

Năm 2025, tỷ lệ khám, chữa bệnh y học cổ truyền xấp xỉ 3,3% so với khám bệnh, chữa bệnh chung, tương đương 7 triệu lượt khám. Nhiều kỹ thuật chuyên sâu đã được triển khai hiệu quả, góp phần giảm tải cho tuyến trên, nâng cao hiệu quả điều trị và sự hài lòng của người bệnh.

Đặc biệt, có 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu 349 vị thuốc cổ truyền thuộc phạm vi chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT), đã góp phần thúc đẩy thực hiện chính sách sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả.

Những bất cập trong lĩnh vực y học cổ truyền

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập cần tiếp tục tháo gỡ như: công tác tổ chức khám chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y học cổ truyền tại một số nơi chưa đồng bộ; năng lực cung ứng dịch vụ giữa các cấp chuyên môn kỹ thuật còn chênh lệch; việc chuyển người bệnh, tiếp nhận người bệnh và tổ chức đăng ký khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế ban đầu chưa đáp ứng nhu cầu của người dân, nhất là chưa sát với đặc thù của chuyên ngành y học cổ truyền.

Tỷ lệ khám chữa bệnh BHYT y học cổ truyền ở y tế cơ sở, trạm y tế cấp xã có xu hướng giảm. Tỷ trọng chi cho thuốc y học cổ truyền trong tổng chi thuốc BHYT còn thấp, năm 2025 chỉ chiếm khoảng 5,42%.

Nhân lực y dược cổ truyền ở một số địa phương, y tế cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng, cơ cấu, trình độ, chất lượng. Năng lực sản xuất, cung ứng, hiện đại hoá và phát triển dược liệu, thuốc cổ truyền chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh và yêu cầu phát triển. Công tác nghiên cứu khoa học, thử nghiệm lâm sàng, theo dõi và đánh giá chất lượng điều trị, sử dụng thuốc y học cổ truyền còn chưa đồng bộ, chưa được đầu tư đúng mức; kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại còn chưa đồng bộ, chưa có cơ chế, chính sách phù hợp, hiệu quả chưa cao…

Nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế phát huy thế mạnh của y học cổ truyền

Trước những bất cập trên, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn manh, việc nghiên cứu, khắc phục khó khăn, hoàn thiện cơ chế để phát huy thế mạnh của y học cổ truyền có ý nghĩa rất quan trọng. Đây không chỉ là giải pháp nhằm phát huy vai trò, thế mạnh của y học cổ truyền, mà còn góp phần nâng cao khả năng tiếp cận, bao phủ dịch vụ y dược cổ truyền trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân cả ở cấp độ phổ cập và chuyên sâu.

Đặc biệt, nhiều dịch vụ kỹ thuật cao, dịch vụ chuyên sâu bằng y học cổ truyền và kết hợp y học hiện đại cần được mở rộng cho người bệnh tiếp cận ngay từ sớm; việc hiện đại hoá trong sản xuất thương mại các bài thuốc cổ phương, bài thuốc gia truyền và phát triển thuốc phát minh từ dược liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành nhiều giải pháp đột phá về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, việc xây dựng và hoàn thiện danh mục các bệnh, nhóm bệnh được khám chữa bệnh lên thẳng cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp chuyên sâu trong lĩnh vực y, dược cổ truyền cũng là yêu cầu thực tiễn đặt ra hiện nay.

Đối với nhiều bệnh lý mạn tính, bệnh cần điều trị chuyên sâu, phục hồi chức năng hoặc điều trị dài ngày bằng y học cổ truyền, nếu người bệnh được tiếp cận trực tiếp với cơ sở có đủ năng lực chuyên môn, nhân lực và kỹ thuật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm thời gian đi lại, giảm thủ tục hành chính và bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người tham gia BHYT.

Ngoài ra, chất lượng dân số với việc già hóa dân số diễn ra nhanh với gánh nặng bệnh tật cũng đòi hỏi sự đáp ứng của lĩnh vực y học cổ truyền cho chăm sóc ban đầu, lão khoa, chăm sóc tại nhà và phát triển y học cổ truyền tại y tế cơ sở.

Với chủ trương xuyên suốt “Nam dược trị Nam nhân”, kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm phát triển lĩnh vực y dược cổ truyền. Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã đề ra nhiều quan điểm, mục tiêu và giải pháp phát triển y dược cổ truyền.

Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị 24-CT/TW ngày 4/7/2008 về phát triển nền Đông y Việt Nam và Hội Đông y Việt Nam trong tình hình mới. Sau 15 năm thực hiện, năm 2024 tiếp tục ban hành Kết luận 86-KL/TW nhằm thúc đẩy phát triển y học cổ truyền và nâng cao vai trò của Hội Đông y Việt Nam trong giai đoạn mới.

Ngày 9/9/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 72-NQ/TW về các giải pháp đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, nhấn mạnh phát huy thế mạnh y học cổ truyền; kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại trong đào tạo, phòng bệnh và khám chữa bệnh; nâng cao chất lượng thuốc cổ truyền và dược liệu.

Tại buổi làm việc ngày 20/5/2026 với Đảng ủy Bộ Y tế và các cơ quan liên quan, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đưa y học cổ truyền thực sự về với cộng đồng, chuẩn hóa các mô hình chăm sóc sức khỏe không dùng thuốc và sớm xây dựng Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Hiền Minh