Hơn 5 tỷ bưu gửi mỗi năm: Đặt ra yêu cầu đổi mới quản lý bưu chính

Theo Vụ Bưu chính (Bộ KH&CN), quy mô thị trường bưu chính hiện đã tăng rất lớn so với thời điểm Luật Bưu chính năm 2010 được ban hành. Số doanh nghiệp bưu chính tăng từ 40 lên khoảng 710 doanh nghiệp, gần 18 lần; sản lượng bưu gửi tăng từ 310 triệu lên hơn 5 tỷ bưu gửi, hơn 15 lần.

Sau 15 năm, thị trường bưu chính đã thay đổi mạnh cả về quy mô và phương thức hoạt động. Sự thay đổi này không chỉ mở rộng quy mô thị trường mà còn làm thay đổi cách thức tổ chức, cung cấp dịch vụ, đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước về bưu chính.

Làm rõ ranh giới giữa bưu chính và logistics

Một điểm mới của Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) là làm rõ phạm vi dịch vụ bưu chính, phân định với vận tải, kho bãi và logistics. Theo đó, dịch vụ bưu chính được xác định dựa trên bản chất và phương thức tổ chức cung cấp: Dịch vụ được thực hiện trên mạng bưu chính, từng bưu gửi được xử lý riêng lẻ, có định danh, có khả năng theo dõi và được phát đến người nhận theo địa chỉ hoặc địa điểm thỏa thuận.

Cách tiếp cận này nhằm hạn chế chồng lấn trong quản lý đối với những hoạt động có các công đoạn tương đồng như lưu kho, đóng gói, xử lý đơn hàng và vận chuyển.

Dự thảo đồng thời định hướng phát triển mạng bưu chính thành hạ tầng thiết yếu phục vụ thương mại điện tử và kinh tế số, đặc biệt trong các tình huống thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp. Doanh nghiệp có năng lực vận hành mạng có thể được huy động để duy trì hoạt động bưu chính và được bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh.

Đơn giản hóa thủ tục, mở rộng dịch vụ phổ cập

Một thay đổi đáng chú ý khác là chuyển từ cấp giấy phép bưu chính bản giấy sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính bằng phương thức điện tử, thể hiện bước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Theo dự thảo, doanh nghiệp chỉ cần đăng ký điện tử trước khi cung cấp dịch vụ; cơ quan nhà nước kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, còn doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đăng ký. Số thủ tục hành chính dự kiến giảm từ 14 xuống còn 1 thủ tục đăng ký.

Dự thảo cũng mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang gói, kiện hàng hóa. Nếu trước đây thư chiếm khoảng 80% sản lượng bưu gửi thì hiện nay chỉ còn khoảng 10%, trong khi nhu cầu chuyển phát hàng hóa tăng mạnh cùng thương mại điện tử.

Chính sách này hướng tới bảo đảm người dân, nhất là tại nông thôn, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, có thể tiếp cận dịch vụ phổ cập với mức thu thống nhất trên toàn quốc, không cao hơn giá cước bình quân của dịch vụ thương mại tương đương.

Quản lý bưu gửi bằng dữ liệu và mức độ rủi ro

Dự thảo Luật cũng đề xuất tăng cường quản lý dựa trên cơ sở dữ liệu, định danh, truy vết và mức độ rủi ro. Mỗi bưu gửi được gắn mã nhận dạng để theo dõi trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ. Doanh nghiệp có trách nhiệm thu thập thông tin hợp lệ của người gửi và lưu trữ dữ liệu định danh, truy vết dự kiến tối thiểu một năm kể từ ngày phát thành công.

Trên cơ sở thông tin về người gửi và quá trình cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp sẽ quản lý bưu gửi theo mức độ rủi ro, thay vì kiểm tra đồng loạt trong bối cảnh sản lượng lên tới hàng tỷ bưu gửi mỗi năm.

Việc thu thập, sử dụng, kết nối và lưu trữ dữ liệu phải tuân thủ quy định về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng.

Theo Vụ Bưu chính, Bộ KH&CN đang phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Thu Giang