Xuất khẩu nông lâm thủy sản: Nhiều ngành hàng tăng tốc, mở rộng thị phần

Lũy kế hai tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu NLTS đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước – một tín hiệu tích cực cho mục tiêu tăng trưởng của toàn ngành trong năm 2026.

Nông sản, thủy sản và chăn nuôi đồng loạt tăng trưởng

Trong cơ cấu xuất khẩu hai tháng đầu năm, nhóm nông sản tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch đạt 6,09 tỷ USD, tăng 17,1%. Đây là kết quả từ sự phục hồi nhu cầu tại các thị trường lớn và việc nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe.

Một số ngành hàng nổi bật ghi nhận mức tăng ấn tượng. Gạo tiếp tục khẳng định vị thế nhờ chất lượng và thương hiệu được nâng cao, đặc biệt tại các thị trường châu Á và châu Phi. Cà phê duy trì đà tăng trưởng nhờ giá xuất khẩu bình quân ở mức cao và nhu cầu ổn định tại châu Âu, Hoa Kỳ. Rau quả cũng tiếp tục là điểm sáng khi nhiều loại trái cây tươi và chế biến mở rộng được thị phần tại các thị trường lớn.

Đáng chú ý, giá trị xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi đạt 140,7 triệu USD, tăng tới 84,3% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng trưởng cao cho thấy tín hiệu phục hồi mạnh mẽ của ngành chăn nuôi sau giai đoạn khó khăn, đồng thời phản ánh nỗ lực kiểm soát dịch bệnh, nâng cao an toàn sinh học và đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm chế biến sâu.

Thủy sản cũng ghi nhận kết quả tích cực với kim ngạch 1,76 tỷ USD, tăng 23,3%. Sự phục hồi của thị trường Trung Quốc, cùng với nhu cầu ổn định tại Hoa Kỳ và Nhật Bản, tạo động lực cho các mặt hàng chủ lực như tôm, cá tra. Doanh nghiệp thủy sản đang tích cực đa dạng hóa thị trường, gia tăng tỷ lệ sản phẩm giá trị gia tăng nhằm giảm thiểu rủi ro từ các rào cản thương mại.

Trong khi đó, lâm sản đạt 2,82 tỷ USD, tăng 7,4%. Dù mức tăng không cao như các nhóm hàng khác, ngành gỗ và sản phẩm gỗ vẫn duy trì ổn định tại các thị trường truyền thống, đặc biệt là Hoa Kỳ và châu Âu. Xu hướng tiêu dùng sản phẩm thân thiện môi trường, có chứng chỉ nguồn gốc hợp pháp tiếp tục là lợi thế cho doanh nghiệp Việt Nam.

Đáng chú ý, nhóm đầu vào sản xuất (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi…) đạt 482,8 triệu USD, tăng 51,7%. Kim ngạch xuất khẩu muối tuy nhỏ (2,3 triệu USD) nhưng cũng tăng 69%, phản ánh nỗ lực khai thác các thị trường ngách và nâng cao giá trị sản phẩm.

Xét theo vùng lãnh thổ, châu Á tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của NLTS Việt Nam, chiếm 45,5% thị phần. Hai khu vực tiếp theo là châu Mỹ (21%) và châu Âu (15,7%). Châu Phi và châu Đại Dương chiếm tỷ trọng nhỏ, lần lượt 2,2% và 1,4%.

So với cùng kỳ năm 2025, xuất khẩu sang châu Á tăng 27,7% – mức tăng cao nhất trong các khu vực có thị phần lớn. Châu Mỹ tăng 10,4%, châu Âu tăng 12%. Châu Đại Dương tăng mạnh 32,4% dù quy mô còn nhỏ. Riêng châu Phi giảm 19,6%, cho thấy cần tiếp tục có giải pháp khai thác hiệu quả hơn thị trường này.

Ở cấp độ thị trường cụ thể, Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản tiếp tục là ba đối tác lớn nhất. Trung Quốc chiếm 22,9% thị phần, Hoa Kỳ 18,7% và Nhật Bản 7,2%.

Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc trong hai tháng đầu năm tăng tới 55,9% so với cùng kỳ năm trước. Sự tăng trưởng này gắn với việc thông quan thuận lợi hơn tại các cửa khẩu, mở rộng danh mục nông sản được xuất khẩu chính ngạch và nhu cầu tiêu thụ phục hồi mạnh.

Xuất khẩu sang Hoa Kỳ tăng 9,2%, trong bối cảnh thị trường này tiếp tục duy trì nhu cầu đối với đồ gỗ, thủy sản và một số nông sản nhiệt đới. Nhật Bản tăng 9,8%, nhờ các sản phẩm có chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm.

Động lực từ chuyển đổi xanh và nâng cao giá trị

Kết quả xuất khẩu tích cực trong hai tháng đầu năm cho thấy hiệu quả bước đầu của quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Nhiều địa phương đẩy mạnh sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, thúc đẩy cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường nhập khẩu. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, dự báo thị trường và kết nối giao thương đang giúp doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong lĩnh vực thủy sản, các mô hình nuôi tuần hoàn, giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng được nhân rộng, góp phần đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh. Ngành lâm nghiệp tiếp tục đẩy mạnh cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, nâng cao tỷ lệ gỗ có nguồn gốc hợp pháp.

Đối với ngành hàng lúa gạo, định hướng phát triển gắn với giảm phát thải, nâng cao chất lượng hạt gạo và xây dựng thương hiệu quốc gia đang mở ra cơ hội gia tăng giá trị xuất khẩu. Rau quả, đặc biệt là trái cây nhiệt đới, tiếp tục mở rộng sang các thị trường yêu cầu cao, tạo dư địa tăng trưởng dài hạn.

Dù kết quả hai tháng đầu năm tích cực, xuất khẩu NLTS vẫn đối mặt nhiều thách thức như biến động giá cả, chi phí logistics, rủi ro phòng vệ thương mại và yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn môi trường, lao động.

Bên cạnh đó, xu hướng bảo hộ thương mại, các quy định mới liên quan đến phát thải carbon, chống khai thác bất hợp pháp hay truy xuất nguồn gốc đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư bài bản hơn.

Tuy nhiên, với đà tăng trưởng 17,1% trong hai tháng đầu năm, cùng sự phục hồi mạnh của một số thị trường chủ lực như Trung Quốc và châu Á, ngành nông nghiệp có cơ sở để kỳ vọng hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển chuỗi giá trị bền vững và đẩy mạnh chế biến sâu sẽ là chìa khóa để nông lâm thủy sản Việt Nam tiếp tục mở rộng thị phần và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Kết quả đầu năm 2026 không chỉ phản ánh sự phục hồi về mặt thương mại, mà còn cho thấy chuyển động tích cực trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp – hướng tới một nền sản xuất hiện đại, xanh và có khả năng thích ứng cao với biến động toàn cầu.

Đỗ Hương