Căn cứ xác định vi phạm đối với đất không giấy tờ

Ông Nguyễn Đình Huy (Hải Phòng) đang sử dụng đất không có giấy tờ, nguồn gốc tại đất bản đồ 299 là đất mạ. Năm 1984, Nhà nước lấy đất để đắp đê thành thùng vũng, bỏ hoang không canh tác được, nhân dân ra khai hoang, canh tác và làm nhà.

Đến năm 1997, những hộ làm nhà đều được cấp sổ đỏ, còn ông Huy khai hoang, khoanh vùng, làm ao thả cá. Năm 2008, ông xây nhà để ở. Bản đồ 1997 thể hiện là ao, bản đồ 2008 thể hiện là đất ở, đất vườn, đất ao trong cùng thửa đất.

Năm 2025, ông đề nghị cấp sổ đỏ lần đầu nhưng UBND phường không xác định được ông sử dụng đất có vi phạm hay không, vì theo Điều 139 Luật Đất đai năm 2024, đất được nhà nước giao có giấy tờ mà tự ý thay đổi mục đích sử dụng mới vi phạm, còn đất của ông không có giấy tờ, chỉ có bản đồ biểu hiện quá trình sử dụng đất.

Ông Huy hỏi, ông sử dụng đất có vi phạm hay không? Nếu được cấp sổ đỏ thì cấp theo Điều 139 hay Điều 138 Luật Đất đai năm 2024?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời vấn đề này như sau:

Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất thuộc thẩm quyền của chính quyền địa phương và cần căn cứ vào hồ sơ cụ thể, các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai do UBND cấp tỉnh ban hành theo thẩm quyền.

Do không có hồ sơ, tài liệu kèm theo đơn nên Bộ Nông nghiệp và Môi trường chưa có đầy đủ cơ sở để trả lời cụ thể đối với trường hợp của ông. Trên cơ sở nội dung phản ánh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có ý kiến về mặt nguyên tắc chung như sau:

Căn cứ khoản 3 Điều 139 Luật Đất đai năm 2024, việc xử lý đối với trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có vi phạm pháp luật trước ngày 01/7/2014 được áp dụng cho cả hai nhóm trường hợp: (1) sử dụng đất do lấn đất, chiếm đất không thuộc quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này; và (2) sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất.

Đối với nội dung phản ánh của ông, nguồn gốc thửa đất do Nhà nước thu hồi để đắp đê vào năm 1984, sau đó người dân tự khai hoang, khoanh vùng sử dụng và xây dựng nhà ở nhưng chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao đất hoặc cho thuê đất.

Do đó, việc xác định thửa đất có vi phạm pháp luật đất đai hay không phải được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, đối chiếu dựa trên hồ sơ quản lý đất đai qua các thời kỳ để xem xét hành vi lấn, chiếm đất hoặc hành vi sử dụng đất không đúng mục đích theo quy định của pháp luật, chứ không chỉ căn cứ thuần túy vào việc thửa đất đã có giấy tờ quyền sử dụng đất hay chưa.

Điều 138 Luật Đất đai năm 2024 quy định về việc cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng không vi phạm pháp luật đất đai và không thuộc trường hợp đất giao không đúng thẩm quyền.

Điều 139 Luật Đất đai năm 2024 quy định về việc giải quyết đối với trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có vi phạm pháp luật đất đai trước ngày 01/7/2014.

Việc áp dụng đúng điều nào (Điều 138 hoặc Điều 139 Luật Đất đai năm 2024) để xem xét cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất cần căn cứ vào hồ sơ cụ thể (hồ sơ lưu trữ tại địa phương, các giấy tờ, nguồn gốc và quá trình sử dụng đất thực tế của thửa đất,…).

Việc cấp Giấy chứng nhận đối với trường hợp nêu trên thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của chính quyền địa phương nơi có đất. Do đó, đề nghị ông liên hệ với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương nơi có đất để được hướng dẫn và giải quyết theo đúng quy định của pháp luật về đất đai và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai tại địa phương đã được ban hành theo thẩm quyền.

Chinhphu.vn