Hải quan đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí cho doanh nghiệp

Theo Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan), lĩnh vực hải quan hiện còn 2 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, gồm kinh doanh kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ và kinh doanh địa điểm làm thủ tục hải quan, tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan.

Tổng số thủ tục hành chính giảm còn 137 thủ tục, trong đó tính cả 6 thủ tục được xác định bãi bỏ từ ngày 1/7/2026. Về điều kiện kinh doanh, có 16/29 điều kiện được cắt giảm, đạt 100% kế hoạch tại Quyết định số 1848/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính.

Đằng sau việc cắt giảm này là những thay đổi trực tiếp trong quá trình doanh nghiệp thực hiện thủ tục: giảm thành phần hồ sơ, giấy tờ phải nộp, hạn chế yêu cầu xác nhận của cơ quan nhà nước và tăng khả năng xử lý trên môi trường điện tử.

Theo Cục Hải quan, những điều chỉnh đó góp phần giảm chi phí đi lại, in ấn, sao y, lưu trữ hồ sơ, rút ngắn thời gian chuẩn bị thủ tục và đưa hàng hóa vào lưu thông.

Tác động của cải cách được thể hiện rõ hơn qua những quy định cụ thể, từ đơn giản hóa thủ tục kinh doanh hàng miễn thuế đến mở rộng địa điểm làm thủ tục đối với hàng nhập khẩu phục vụ gia công, sản xuất xuất khẩu. Đây cũng là những khâu có liên quan trực tiếp đến việc tổ chức hoạt động và kiểm soát chi phí của doanh nghiệp.

Đơn giản hóa thủ tục kinh doanh hàng miễn thuế

Trong lĩnh vực kinh doanh hàng miễn thuế, Nghị định số 273/2026/NĐ-CP và Thông tư số 82/2026/TT-BTC đưa ra nhiều điều chỉnh theo hướng đơn giản hóa thủ tục, giảm giấy tờ và tăng cường xử lý trên môi trường điện tử.

Cụ thể, Nghị định số 273/2026/NĐ-CP bãi bỏ thủ tục cấp giấy phép nhập khẩu thuốc lá để bán tại cửa hàng miễn thuế. Thủ tục bán hàng miễn thuế cho thuyền viên làm việc trên tàu biển chạy tuyến quốc tế cũng được đơn giản hóa khi bỏ yêu cầu xuất trình đơn đặt hàng và danh sách thuyền viên.

Đáng chú ý, thông tin cá nhân của người mua có thể được khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, các cơ sở dữ liệu quốc gia khác hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành, không bắt buộc người mua xuất trình bản giấy. Các thủ tục kiểm tra, giám sát việc vận chuyển hàng miễn thuế được thực hiện thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

Việc cắt giảm giấy tờ, tăng khai thác dữ liệu điện tử giúp đơn giản hóa quy trình thực hiện thủ tục, hạn chế những khâu hành chính không cần thiết trong hoạt động kinh doanh, từ đó giảm thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.

Những thay đổi này thể hiện định hướng cải cách quản lý hàng miễn thuế theo hướng giảm các thủ tục, điều kiện không cần thiết, đồng thời tăng cường quản lý, kiểm tra trên nền tảng dữ liệu điện tử. Qua đó, hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế từng bước được tổ chức theo hướng thuận lợi và minh bạch hơn.

Doanh nghiệp được trao quyền chủ động cao hơn trong đầu tư kinh doanh hàng miễn thuế

Đối với địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, doanh nghiệp được trao quyền chủ động cao hơn trong việc đầu tư, bố trí địa điểm, mở rộng mặt bằng và triển khai hoạt động kinh doanh trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, điều kiện do pháp luật quy định.

Cụ thể, Thông tư số 82/2026/TT-BTC triển khai quy định theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, theo hướng không thực hiện các thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hàng miễn thuế; tạm dừng, thu hồi giấy chứng nhận; mở rộng, thu hẹp, di chuyển hoặc chuyển quyền sở hữu cửa hàng theo các điều khoản tương ứng tại Nghị định số 68/2016/NĐ-CP.

Theo đó, doanh nghiệp thông báo với cơ quan Hải quan. Nếu trong 10 ngày làm việc, cơ quan Hải quan không có ý kiến hoặc lập biên bản ghi nhận địa điểm đáp ứng tiêu chuẩn, doanh nghiệp được tự công bố địa điểm đủ tiêu chuẩn để đi vào hoạt động. Các thủ tục thông báo, công bố được thực hiện trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử hải quan, tại mục Dịch vụ công trực tuyến.

Như vậy, theo quy định mới, thay vì phải trải qua quá trình chuẩn bị hồ sơ và chờ cơ quan quản lý xem xét, xác nhận đối với nhiều nội dung như trước đây, doanh nghiệp có thể căn cứ trực tiếp vào các tiêu chuẩn đã được công bố để triển khai. Đi liền với quyền chủ động là trách nhiệm tự cam kết, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc đáp ứng các điều kiện cũng như toàn bộ hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế.

Trước đây, khi có nhu cầu mở rộng mặt bằng, tăng quy mô kinh doanh hoặc bổ sung vốn đầu tư tại các địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, doanh nghiệp có thể phải dành nhiều thời gian để chuẩn bị, hoàn thiện hồ sơ và thực hiện các thủ tục liên quan. Quá trình xử lý trong một số trường hợp kéo dài nhiều tháng, ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư và thời điểm đưa các hạng mục mới vào hoạt động.

Với quy định mới, thời gian xử lý một số thủ tục được rút ngắn từ vài tháng xuống còn vài ngày, giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí và nguồn lực dành cho việc chuẩn bị, hoàn thiện hồ sơ. Doanh nghiệp được chủ động triển khai hoạt động trên cơ sở đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện đã được quy định, đồng thời tự cam kết và chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế.

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm cũng làm thay đổi cách thức thực hiện trách nhiệm của doanh nghiệp và phương thức quản lý của cơ quan Hải quan. Theo đó, doanh nghiệp chủ động tổ chức hoạt động kinh doanh; cơ quan quản lý thực hiện kiểm tra, giám sát theo phương thức phù hợp, trên cơ sở tuân thủ và dữ liệu được doanh nghiệp kết nối, chia sẻ.

Gỡ vướng cho nhập khẩu nguyên liệu, vật tư, máy móc, thiết bị phục vụ gia công, sản xuất xuất khẩu

Không chỉ với hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, cải cách còn hướng đến tháo gỡ vướng mắc trong quá trình nhập khẩu nguyên liệu, vật tư, máy móc, thiết bị phục vụ gia công, sản xuất xuất khẩu.

Theo Thông tư số 121/2025/TT-BTC, doanh nghiệp không phải là doanh nghiệp chế xuất được làm thủ tục nhập khẩu tại cơ quan Hải quan nơi đặt trụ sở chính, cơ sở sản xuất, chi nhánh hoặc tại cửa khẩu nhập.

Đối với doanh nghiệp chế xuất, hàng hóa nhập khẩu; máy móc, thiết bị tạm nhập phục vụ sản xuất, xây dựng nhà xưởng, kể cả trường hợp nhà thầu trực tiếp nhập khẩu; hàng hóa bảo hành, sửa chữa được làm thủ tục tại cơ quan Hải quan quản lý địa bàn nơi có cơ sở sản xuất. Trường hợp có nhiều chi nhánh, doanh nghiệp chế xuất được lựa chọn cơ quan Hải quan nơi đặt trụ sở chính hoặc chi nhánh để làm thủ tục.

So với quy định trước đây tại Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 39/2018/TT-BTC, quy định mới mở rộng lựa chọn địa điểm làm thủ tục cho doanh nghiệp. Thay vì gắn việc nhập khẩu nguyên liệu với một địa điểm nơi thông báo cơ sở sản xuất và thực hiện báo cáo quyết toán, doanh nghiệp có thể lựa chọn địa điểm phù hợp hơn trong phạm vi quy định, đặc biệt khi có cơ sở sản xuất tại nhiều địa bàn.

Sự điều chỉnh này tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong tổ chức nhập khẩu nguyên liệu và bố trí hoạt động sản xuất. Việc lựa chọn địa điểm làm thủ tục phù hợp có thể giúp giảm khâu điều phối hồ sơ, hạn chế những công việc phát sinh và chủ động hơn trong kế hoạch tiếp nhận nguyên liệu.

Có thể nói, từ cắt giảm thủ tục kinh doanh hàng miễn thuế đến mở rộng địa điểm làm thủ tục đối với hàng gia công, sản xuất xuất khẩu, các điều chỉnh đang tập trung vào những khâu trực tiếp liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp. Hiệu quả cải cách vì vậy không chỉ thể hiện ở số lượng thủ tục được cắt giảm, mà còn ở mức độ thuận tiện khi thực hiện và khả năng giảm chi phí tuân thủ trong thực tế.