Tín dụng xanh bắt tay thị trường carbon, khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp

Thị trường carbon mở thêm nguồn lực cho chuyển đổi xanh

Phát biểu tại hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh” ngày 14/10, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Nguyễn Ngọc Cảnh nhấn mạnh, thực hiện cam kết tại COP26 về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đòi hỏi nguồn lực lớn để đổi mới công nghệ, chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.

Bên cạnh ngân sách nhà nước, thị trường vốn và tiền tệ, thị trường carbon có vai trò quan trọng trong huy động nguồn lực, biến kết quả giảm phát thải thành giá trị kinh tế, khuyến khích doanh nghiệp chủ động chuyển đổi xanh.

Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước cùng giai đoạn thí điểm 2025-2026, với quy mô hơn 511 triệu tấn CO₂ tương đương tại 3 ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng, tạo cơ sở pháp lý cho thị trường carbon phát triển.

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, tín dụng xanh và thị trường carbon có mối quan hệ bổ trợ. Tín dụng xanh cung cấp nguồn vốn cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải. Ngược lại, thị trường carbon vận hành hiệu quả có thể giúp doanh nghiệp tạo nguồn thu từ kết quả giảm phát thải, cải thiện dòng tiền và nâng cao khả năng trả nợ, qua đó góp phần cải thiện chất lượng tín dụng ngân hàng.

Để dòng vốn xanh phát huy hiệu quả, vấn đề không chỉ là cấp vốn cho dự án được xác định là xanh, mà còn phải đo lường và kiểm chứng kết quả tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, bảo vệ môi trường.

Việc đo lường, báo cáo, thẩm định kết quả giảm phát thải và giao dịch hạn ngạch, tín chỉ carbon sẽ cung cấp thêm dữ liệu để các tổ chức tín dụng đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, giám sát dự án và quản trị rủi ro.

Kết nối tín dụng xanh với thị trường carbon sẽ góp phần khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, giảm phát thải và hướng tới tăng trưởng bền vững.

Tín dụng xanh đạt hơn 856.000 tỷ đồng

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, từ khi bắt đầu triển khai tín dụng xanh năm 2017 đến nay, hoạt động này đã mở rộng cả về quy mô tín dụng và mức độ tham gia của các tổ chức tín dụng.

Đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt hơn 856.000 tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025. Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh ngày càng lớn, thị trường carbon được kỳ vọng mở thêm nguồn lực tài chính, giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng.

Theo Phó Thống đốc NHNN, giai đoạn 2017-2025, tín dụng xanh tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm, với sự mở rộng cả về quy mô và số lượng tổ chức tín dụng tham gia.

Dòng vốn tập trung chủ yếu vào nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm trên 31%; năng lượng xanh chiếm gần 28%. Đáng chú ý, dư nợ tín dụng được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt hơn 6,2 triệu tỷ đồng, chiếm trên 31,33% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Tuy nhiên, nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh vẫn rất lớn. Ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, cho biết Việt Nam ước tính cần khoảng 368 tỷ USD đầu tư bổ sung cho thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao khả năng chống chịu và giảm phát thải đến năm 2040, tương đương 6,8% GDP mỗi năm.

Riêng ngành điện, nhu cầu đầu tư phát triển nguồn và lưới điện giai đoạn 2026-2030 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh ước tính khoảng 136 tỷ USD.

Theo ông Giáp, thị trường carbon tạo động lực kinh tế để giảm phát thải, trong khi tín dụng cung cấp nguồn vốn cho doanh nghiệp đầu tư. Hai công cụ chỉ phát huy hiệu quả khi dự án có dòng tiền khả thi, khả năng trả nợ và kết quả giảm phát thải được kiểm chứng.

Nguồn thu từ tín chỉ carbon có thể đến từ việc bán tín chỉ, tiết kiệm năng lượng hoặc giảm chi phí mua hạn ngạch. Tuy nhiên, ngân hàng cần đánh giá khả năng được cấp tín chỉ, sản lượng, giá bán, chi phí xác minh và thời điểm thu tiền trước khi đưa nguồn thu này vào phương án trả nợ.

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ kiêm Phó Trưởng ban Chỉ đạo ESG Agribank, cho biết dư nợ tín dụng xanh của Agribank đạt gần 30.000 tỷ đồng vào cuối tháng 3/2026.

Theo bà Hà, để kết nối thị trường carbon với hoạt động tài chính, cần làm rõ quyền sở hữu, quyền định đoạt và quyền hưởng lợi từ tín chỉ carbon; đồng thời hoàn thiện quy định về giao dịch bảo đảm, kế toán, thuế và ngoại hối.

Việc phát triển hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV), chuẩn hóa dữ liệu và giảm chi phí xác minh cho doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã cũng là điều kiện quan trọng để mở rộng khả năng tham gia thị trường.

Bên cạnh đó, cần phát triển nhu cầu mua tín chỉ, minh bạch tiêu chuẩn và điều kiện thanh toán; sử dụng bảo lãnh, vốn ưu đãi và hỗ trợ kỹ thuật để tháo gỡ những rủi ro cụ thể của dự án. Hợp đồng carbon cũng cần bảo đảm rõ ràng về chi phí, quyền dữ liệu, phân chia doanh thu và cơ chế khiếu nại, giúp người sản xuất và cộng đồng được hưởng lợi tương xứng.

Kết nối tín dụng xanh với thị trường carbon không chỉ giúp đa dạng hóa nguồn vốn mà còn tạo động lực để doanh nghiệp biến kết quả giảm phát thải thành giá trị kinh tế, thúc đẩy chuyển đổi xanh theo hướng bền vững.

Anh Minh