Nâng tầm nghiệp vụ, hiện đại hóa trang thiết bị để ngăn chặn ma túy ngay từ cửa khẩu

Thủ đoạn cất giấu tinh vi

Theo Đội Kiểm soát Hải quan, Chi cục Hải quan khu vực I, trong những tháng đầu năm 2026, tình hình vận chuyển trái phép ma túy trên địa bàn quản lý diễn biến phức tạp. Các đối tượng lợi dụng sự phát triển của thương mại điện tử, dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh và hoạt động xuất nhập khẩu để vận chuyển trái phép ma túy qua biên giới. Tuyến hàng không và chuyển phát nhanh tiếp tục là những tuyến trọng điểm, với hàng hóa gửi từ một số nước thuộc châu Âu về Việt Nam, tiêu thụ trong nước hoặc trung chuyển đi nước thứ ba.

Đáng chú ý, thủ đoạn cất giấu ma túy ngày càng đa dạng. Các đối tượng chia nhỏ ma túy, đóng trong túi nilon rồi giấu trong thùng carton, bao bì snack, túi bánh kẹo, lọ thực phẩm chức năng, hộp sữa giấy hoặc các hộp thực phẩm để trà trộn vào hàng hóa khác. Một số trường hợp còn cất giấu ma túy trong túi nilon hút chân không giấu trong vali hành lý xách tay hoặc bên trong thiết bị, máy móc có kết cấu phức tạp. Những cách thức này khiến việc phát hiện bằng quan sát thông thường gặp nhiều khó khăn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với kỹ năng phân tích hình ảnh soi chiếu và kiểm tra thực tế của công chức hải quan.

Các vụ việc được phát hiện trong thực tiễn cho thấy rõ tính chất phức tạp của thủ đoạn cất giấu. Ngày 7/2/2026, Đội Kiểm soát Hải quan chủ trì phối hợp với Hải quan Bắc Hà Nội và Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (PC04), Công an TP. Hà Nội, kiểm tra lô hàng gửi từ Đức về Việt Nam qua đường hàng không. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện ma túy được đóng trong túi nilon, cất giấu bên trong 3 bình nén khí được hàn kín của máy làm mát di động và lọc không khí. Kết quả, bắt giữ 1 đối tượng, thu giữ 11.378,05 gam ma túy các loại.

Tiếp đó, ngày 26/3/2026, Đội Kiểm soát Hải quan phối hợp với Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài và PC04, Công an TP. Hà Nội, phát hiện lô hàng nghi vấn gửi từ Đức về Việt Nam. Qua kiểm tra, mẫu thử nhanh cho kết quả là ketamine. Kết quả giám định xác định tang vật là 13.709,94 gam ketamine; lực lượng chức năng bắt giữ 1 đối tượng.

Một vụ việc khác xảy ra ngày 23/3/2026 tại Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài. Đội Kiểm soát Hải quan phối hợp với PC04, PC09, Công an TP. Hà Nội và Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài kiểm tra 2 thùng carton gửi từ Pháp về Hà Nội. Kết quả thu giữ 22.550,23 gam ma túy các loại, gồm 4.688,32 gam ketamine và 17.861,91 gam MDMA.

Trong khi đó, ngày 21/7/2026, thông qua phân tích hình ảnh soi chiếu hành lý ở các mức độ 1, 2 và máy soi tại khu vực cửa ra A2, Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài phát hiện dấu hiệu nghi vấn trong vali hành lý màu hồng của một hành khách quốc tịch Tây Ban Nha. Kiểm tra thực tế, lực lượng chức năng phát hiện 2 túi nilon chứa khoảng 3 kg chất dạng bột nghi là cocaine. Vụ việc được phối hợp xử lý với các lực lượng chức năng, bàn giao đối tượng và tang vật cho PC04, Công an TP. Hà Nội.

Những vụ việc trên cho thấy, ma túy không chỉ được cất giấu trong các loại bao bì thông thường mà còn có thể nằm sâu bên trong thiết bị, máy móc hoặc được ngụy trang dưới hình thức hàng hóa hợp pháp. Để phát hiện chính xác, công chức hải quan cần có kiến thức nhận biết đặc điểm của từng loại ma túy, hiểu phương thức cất giấu, đồng thời có khả năng phân tích các dấu hiệu bất thường từ thông tin lô hàng, hồ sơ vận chuyển, hình ảnh soi chiếu và kết quả kiểm tra thực tế.

"Ngụy trang" đường đi của hàng hóa bằng thông tin ảo, đòi hỏi kỹ năng nhận diện chuyên sâu

Bên cạnh thủ đoạn cất giấu, việc tổ chức vận chuyển cũng gây không ít khó khăn cho công tác xác minh, nhận diện đối tượng. Các đối tượng thường gửi hàng dưới dạng quà tặng, quà biếu; sử dụng thông tin người gửi, người nhận không chính xác, địa chỉ chung chung hoặc mã hóa kiện hàng. Chủ hàng không trực tiếp vận chuyển mà thuê các doanh nghiệp logistics, dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh thực hiện việc giao nhận. Một số đối tượng sử dụng công nghệ cao, tài khoản ảo, số điện thoại ảo để liên hệ, điều hành vận chuyển và thanh toán; khi có dấu hiệu bất thường có thể từ bỏ hàng hoặc tắt điện thoại, gây khó khăn cho quá trình xác minh.

Thực tế này cho thấy, nhận diện ma túy không thể chỉ dựa vào việc quan sát hình thức hàng hóa hay kiểm tra một khâu riêng lẻ. Năng lực của công chức hải quan cần được hình thành từ sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ, khả năng phân tích thông tin và kinh nghiệm thực tiễn. Đặc biệt, những người trực tiếp làm nhiệm vụ tại khâu thông quan, kiểm hóa, soi chiếu và sử dụng máy thử ma túy cần được thường xuyên cập nhật kiến thức để nhận biết kịp thời các loại ma túy mới cũng như phương thức ngụy trang mới.

Đào tạo nâng cao nghiệp vụ, kỹ năng nhận diện ma túy

Từ thực tiễn phát hiện, xử lý các vụ việc, Đội Kiểm soát Hải quan xác định công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng nhận diện ma túy là một trong những yêu cầu cần được quan tâm thường xuyên. Đây không chỉ là việc bổ sung kiến thức về các loại ma túy, tiền chất mà còn phải gắn với khả năng nhận biết thủ đoạn cất giấu, phân tích dấu hiệu nghi vấn và sử dụng hiệu quả các phương tiện kỹ thuật trong quá trình kiểm tra, kiểm soát.

Đặc biệt, cần chú trọng nâng cao năng lực cho lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tại khâu thông quan, kiểm hóa, kiểm tra qua máy soi và máy thử ma túy.

Yêu cầu này xuất phát trực tiếp từ tính chất ngày càng phức tạp của hoạt động vận chuyển trái phép ma túy. Khi các đối tượng liên tục thay đổi cách thức đóng gói, vị trí cất giấu và phương thức giao nhận, kiến thức nghiệp vụ nếu không được cập nhật thường xuyên sẽ khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Vì vậy, nội dung đào tạo cần gắn với những vụ việc đã phát hiện, những phương thức, thủ đoạn cụ thể và tình huống phát sinh trong quá trình kiểm tra hàng hóa, hành lý. Qua đó, công chức có thêm cơ sở nhận diện dấu hiệu bất thường, nâng cao khả năng đánh giá và lựa chọn biện pháp kiểm tra phù hợp.

Tăng cường ứng dụng công nghệ, hiện đại hóa trang thiết bị

Cùng với yếu tố con người, việc ứng dụng công nghệ trong phân tích rủi ro cũng có ý nghĩa quan trọng. Đơn vị đã kiến nghị Cục Hải quan hướng dẫn đơn vị ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích rủi ro đối với luồng hàng hóa từ các quốc gia trọng điểm về ma túy. Đây là hướng tiếp cận nhằm hỗ trợ quá trình thu thập, sàng lọc và phân tích thông tin, qua đó nâng cao khả năng phát hiện sớm các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn.

Thực tế triển khai tại Chi cục Hải quan khu vực I cho thấy, công tác kiểm soát đã được thực hiện thông qua việc thu thập, xử lý thông tin từ nhiều nguồn, bao gồm thông tin từ các phương tiện truyền thông trong nước và quốc tế, cảnh báo nghiệp vụ của các đơn vị chức năng, dữ liệu khai báo hải quan, hoạt động tuần tra kiểm soát và các phần mềm nghiệp vụ hải quan. Trên cơ sở đó, lực lượng chức năng phân tích, sàng lọc thông tin liên quan đến lô hàng, đối tượng nghi vấn và phương thức, thủ đoạn hoạt động để xây dựng chuyên đề, xác lập chuyên án.

Việc khai thác hệ thống hàng không một cửa quốc gia và các phần mềm nghiệp vụ hải quan cũng được sử dụng để rà soát vận đơn, tuyến đường, chuyến bay, loại hình hàng hóa và đối tượng trọng điểm. Kết quả soi chiếu trước, đánh giá rủi ro của các đơn vị cùng thông tin thu thập được là cơ sở để đề xuất kiểm tra những lô hàng có dấu hiệu nghi vấn. Khi được kết hợp với kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm của công chức, các công cụ công nghệ có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả nhận diện, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào kiểm tra thủ công.

Bên cạnh đó, trang thiết bị kỹ thuật và chó nghiệp vụ tiếp tục là những yếu tố cần thiết trong công tác phát hiện ma túy. Trong thực tế, việc cất giấu ma túy tinh vi trong thiết bị, máy móc đòi hỏi phải có hệ thống máy soi hiện đại và chó nghiệp vụ thường xuyên tại các điểm thông quan trọng yếu. 

Mở rộng phối hợp chia sẻ thông tin

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường chia sẻ thông tin và phối hợp giữa các lực lượng. Cần tăng cường chia sẻ thông tin tình báo hải quan từ các nước trong khu vực để chủ động phát hiện, kiểm soát các lô hàng nghi vấn ngay từ đầu. Trong nước, duy trì phối hợp với các đơn vị hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu và lực lượng công an trong thu thập, trao đổi thông tin, xác minh đối tượng, kiểm tra hàng hóa và đấu tranh chuyên án.

Việc phối hợp giữa cơ quan Hải quan và lực lượng chức năng được triển khai theo nguyên tắc: trong địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan Hải quan chủ trì; ngoài địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan Hải quan chủ động phối hợp với các lực lượng chức năng theo quy định tại Nghị định số 105/2021/NĐ-CP ngày 4/12/2021. Sự phối hợp này góp phần bảo đảm quá trình phát hiện, xác minh và xử lý vụ việc được triển khai thống nhất, liên tục, nhất là đối với các vụ việc liên quan đến nhiều địa phương hoặc có yếu tố xuyên quốc gia.

Có thể thấy, nâng cao năng lực nhận diện ma túy là yêu cầu xuyên suốt, gắn chặt với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ kiểm soát hải quan. Trong bối cảnh phương thức, thủ đoạn vận chuyển trái phép ma túy liên tục thay đổi, việc đầu tư cho con người, cập nhật kiến thức nghiệp vụ, tăng cường ứng dụng công nghệ, hiện đại hóa trang thiết bị và mở rộng phối hợp chia sẻ thông tin cần được triển khai đồng bộ. Đây là cơ sở để lực lượng Hải quan chủ động hơn trong nhận diện rủi ro, phát hiện từ sớm các dấu hiệu vi phạm, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống ma túy qua biên giới.